2026 Bahar Dönemi Türkoloji Sohbetleri (TLT Talks) etkinliklerinin sekizinci oturumu, Saraybosna Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden Prof. Dr. Kerima Filan'ın katılımıyla gerçekleştirildi. "Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi ile Molla Mustafa'nın Mecmuası Üzerine Karşılaştırmalı Bir Okuma" başlıklı konferansında Prof. Dr. Filan, Osmanlı dönemine ait iki önemli kaynak üzerinden 18. yüzyıl Bosna'sının kültürel ve toplumsal tarihine ilişkin öğrencilere ve katılımcılara kapsamlı bir bakış sundu.
Sunumunda Prof. Dr. Filan, Osmanlı döneminde Saraybosna ve Bosna'nın en önemli tarihçilerinden biri olarak kabul edilen Molla Mustafa Bašeskija'nın yaşamı ve eserlerini tanıttı. Molla Mustafa'nın 1731-1732 yıllarında Saraybosna'nın Mimar Sinan Mahallesi'nde dünyaya geldiğini ve ilk eğitimini Süleyman Efendi'nin yanında mahalle mektebinde aldığını belirtti. 1757-1758 yıllarında Ferhadiye Camii yakınındaki bir sıbyan mektebinde muallim olarak göreve başladığını, iki yıl sonra ise Bozacı Hacı Hasan Camii'nde imam ve hatip olarak da hizmet verdiğini ifade etti.
Prof. Dr. Filan, Molla Mustafa'nın yazmaya, okumaya ve çevresinde meydana gelen olayları kaydetmeye büyük bir bağlılık gösterdiğini vurguladı. İlmi ve dinî çalışmalarının yanı sıra Kadirî Hacı Sinan Tekkesi şeyhinden tasavvuf eğitimi alarak manevi gelişimini de sürdürdüğünü belirtti. Yaşamına ilişkin en önemli bilgilerin ise kendi el yazısıyla Osmanlı Türkçesiyle kaleme aldığı ve Mecmua adıyla bilinen günlüklerde yer aldığını ifade etti.
Konferansın odak noktalarından birini Molla Mustafa Bašeskija'nın Mecmuası ile Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi arasındaki karşılaştırma oluşturdu. Prof. Dr. Filan'ın aktardığına göre, Evliya Çelebi Saraybosna'yı yaklaşık bir yüzyıl önce ziyaret ederek şehrin genel özelliklerini ve dinî kurumlarını tasvir ederken, Bašeskija ise Saraybosna'da ve Bosna'nın genelinde bizzat tanık olduğu ya da duyduğu olayları çok daha ayrıntılı biçimde kayıt altına aldı. Yaklaşık elli yıl boyunca gündelik yaşamı, toplumsal değişimleri ve dönemin önemli gelişmelerini belgeleyen Mecmua, 18. yüzyıl Bosna'sındaki yaşamı anlamak açısından eşsiz bir kaynak niteliği taşımaktadır.
Konferansın sonunda Prof. Dr. Kerima Filan, Osmanlı dönemi kültür tarihi üzerine yapılacak yeni araştırmaların önemine dikkat çekerek Türkoloji alanında eğitim gören öğrencileri ve araştırmacıları bu önemli çalışma alanını daha kapsamlı biçimde incelemeye teşvik etti.
